Energietransitie en de RES

De energietransitie en de Regionale Energie Strategieen gaan de komende tijd veel invloed hebben op de inrichting van het landschap. De dorpen en kernen gaan hier veel van merken. De OVKK zette de belangrijkste informatie op een rij. Heb je vragen of aanvullingen, neem gerust contact met ons op via kimverweij@ovkk.nl 

Inhoudsopgave

  • Waarom Energietransitie en RES?
  • Welke stappen zijn er gezet?
  • Wat is de stand van zaken nu?
  • Invloed uitoefenen

 

Waarom Energietransitie en  RES

In de laatste decennia is wereldwijd sprake van een klimaatverandering. De gevolgen van deze klimaatverandering zijn inmiddels zichtbaar. Doordat het warmer wordt, smelt het ijs van de gletsjers. Dit zorgt ervoor dat de zeespiegel stijgt. Er treden langdurige periodes van droogte op, maar ook meer momenten van extreme neerslag. Het weer wordt instabieler. De grootste oorzaak van deze verandering is de toename van broeikasgassen in de lucht, zoals CO2.  Door alle economische en maatschappelijke ontwikkelingen in de loop van de tijd hebben we veel van de aarde gevraagd. Mensen verbranden op grote schaal fossiele brandstoffen (olie, kolen en gas) in fabrieken, energiecentrales, huizen en voor vervoer. Daarnaast neemt de CO2-uitstoot toe door het kappen van bossen en droogleggen van veengebieden. Opwarming van de aarde lijkt niet meer te stoppen, en de ambitie is wereldwijd om deze stijging maximaal 1,5 Celsius te laten zijn. Dat betekent dat ieder land maatregelen moet nemen om minder CO2 uit te stoten. Hiervoor zijn internationale afspraken gemaakt en vastgelegd in het klimaatakkoord (Parijs, 2015).

In Nederland gaan 30 energieregio’s aan de slag om samen de CO2 -uitstoot sterk te verminderen. 49% minder CO2 uitstoot in 2030 is de ambitie. De 30 regio’s werken aan een voorstel of strategie om duurzaam energie op te wekken en aardgasvrij woningen en bedrijfspanden te verwarmen. Samen moeten we de goede balans vinden tussen elektriciteit en warmte die we in de toekomst nodig hebben en hoe we die duurzaam kunnen opwekken en aandragen.

Zon en wind op land
Het aandeel zon- en windenergie op land moet in 2030 in totaal 35 miljard kilowattuur per jaar (35 TWh) zijn. Elk van de genoemde 30 regio’s krijgt zelf de ruimte om te bepalen hoe zij de doelen wil halen om meer duurzame energie op te wekken. Samen moeten de resultaten van de 30 regio’s optellen tot die 35 TWh in 2030. De RES geeft ook aan wat de plannen voor de opwek van zon en wind betekenen voor het elektriciteitsnet in de regio. Op 1 juli 2021 moeten de regionale energiestrategieën (RES 1.0) klaar zijn. Overijssel is verdeeld in twee RES’en: West-Overijssel en Twente.

Elke gemeente een eigen proces
Iedere gemeente in Overijssel volgt binnen het proces om te komen tot de RES 1.0 een eigen pad om de omgeving te informeren en betrekken. In veel gevallen is afstemming nodig met de buurgemeenten, aangezien de opwek van elektriciteit veelal (gemeente) grensoverschrijdende impact heeft. Bovendien willen gemeenten waar mogelijk een koppeling maken met andere maatschappelijke opgaven, zoals versterken van de biodiversiteit, natuurherstel, klimaatadaptatie, verduurzaming van de landbouw en waterkwaliteit. Dat vereist een integrale aanpak, die ook gebiedsgericht en dus (gemeente)grensoverstijgend is.

Besluitvorming
Begin maart 2021 werden de ontwerpversies van de RES vastgesteld en voorgelegd ter besluitvorming aan de Colleges B&W, het Dagelijks Bestuur van het waterschap en de Gedeputeerde Staten van Overijssel. In West Overijssel is een hoofdlijnenakkoord gesloten.  
Na vaststelling door de dagelijkse besturen, zal de ontwerpversie in april ter beschikking worden gesteld voor opinievorming onder de volksvertegenwoordigers. Na verwerking van eventuele wensen en bedenkingen wordt een definitief ontwerp voorgelegd ter besluitvorming aan de betreffende gemeenteraden, Algemeen Bestuur waterschappen en Provinciale Staten (PS) in mei en juni 2021. Per 1 juli 2021 worden de RES Twente 1.0 en RES West-Overijssel 1.0 opgeleverd aan het Nationaal Programma RES.

Als lokaal geen besluit wordt genomen, wordt de beslissing mogelijk op een ander niveau genomen (provinciaal of landelijk). Er wordt naar gestreefd dat er op lokaal niveau een besluit wordt genomen, waarbij maximaal rekening is gehouden met de omgeving. Mocht er een gemeente zijn die geen besluit neemt, dan kan dit als opmerking bij oplevering worden meegenomen.

De stappen en stand van zaken in de RES West Overijssel

In de RES West-Overijssel werken diverse partijen samen. Dat gebeurt op twee niveaus: binnen elke afzonderlijke gemeente en op regionaal RES-niveau. De gemeente is verantwoordelijk voor de participatie met de eigen inwoners en ondernemers. De RES-organisatie faciliteert. Er wordt in het proces richting RES 1.0 samengewerkt met de volgende partijen:

  • Energiecoöperaties uit de RES-regio West-Overijssel (lid van de adviesraad);
  • Natuur-, milieu en landschapsorganisaties (Natuurmonumenten, Staatsbosbeheer, Landschap Overijssel etc) onder leiding van NMO (NMO is lid van de adviesraad);
  • LTO (lid van de Adviesraad);
  • VNO NCW (lid van de Adviesraad);
  • Woningcorporatie Salland Wonen.

Participatie
In de RES West-Overijssel zijn de volgende uitgangspunten vastgesteld voor de participatie:

  • Participatie in een zo vroeg mogelijk stadium
  • Representatieve participatie op RES-niveau
  • Directe inwonerparticipatie op gemeentelijk niveau
  • Participatie vanuit heldere boodschap over de opgave waar we voor staan
  • Participatie vanuit vooraf helder vastgestelde kaders (o.a. wie beslist).

Activiteiten
De volgende activiteiten hebben plaats gevonden in West-Overijssel in het kader van de RES

  • In West-Overijssel is een adviesgroep ingesteld.
  • Burgertop/Energie Top in Kampen en Steenwijkerland
  • Dorps- en wijkgesprekken in Ommen, Staphorst, Raalte en Zwolle
  • Energie broedplaats in Ommen
  • Online enquête voor inwoners en ondernemers in Dalfsen, Ommen en Zwolle
  • Gebiedsregisseur in de gemeente Ommen
  • Lokale initiatieven in heel West Overijssel
  • Pubquiz in de gemeente Hardenberg
  • Werk Ateliers met maatschappelijke organisaties, inwoners, ondernemers en gemeenteraad in West Overijssel.

De stand van zaken in West-Overijssel
In West-Overijssel hebben de partijen op verzoek van de werkgroep RSAB (raden, Staten en algemene besturen van de waterschappen) een hoofdlijnen akkoord gemaakt. Zij hebben de wens geuit om deze tussenstap te zetten, zodat zij de mogelijkheid hebben om vooraf lokaal en regionaal politieke afwegingen te kunnen maken en richting te geven aan de RES 1.0 waar dat wenselijk is.  Het Hoofdlijnenakkoord kent de volgende doelstellingen en afspraken:

  • Handhaven van het geactualiseerd bod uit de concept-RES van 1,8 TWh opwek zonne- en windenergie in 2030, waarbij gestreefd wordt naar een verhouding van 60% wind en 40% zon.
  • In de RES 2.0 zijn alle zoekgebieden bestuurlijk vastgesteld, met name voor wind.
  • Regionale optimalisatie van de zoekgebieden door toepassing van de ruimtelijke ontwerpprincipes uit de concept-RES.
  • Beperken van de maatschappelijke kosten.
  • Streven naar minimaal 50% lokaal eigendom, gemeenten borgen dit in hun gemeentelijk beleid.
  • Gebiedsgerichte en grensontkennende aanpak bij realisatie windmolens en grootschalige zonneparken.
  • Handhaving regionale participatiestructuren met de maatschappelijke partnerorganisaties.
  • Aan de slag met groen gas, geothermie, lokale waterstof, aquathermie en de duurzaamheidsladder toepassen in de Regionale Structuur Warmte.
  • Onderzoeken van de voor- en nadelen van een m.e.r. op regionale schaal.

Uit het hoofdlijnenakkoord:

RES West-Overijssel: “Met de vaststelling van de RES 1.0 zijn we er niet. De doelstellingen in dit Hoofdlijnenakkoord vragen op een aantal punten nadere uitwerking. Die zullen we voor een deel in de RES 1.0 opnemen en voor een deel krijgt die uitwerking zijn beslag in de RES 2.0. De RES 2.0 wordt opnieuw voorgelegd aan de gemeenteraden, Provinciale Staten en algemeen besturen van de waterschappen. Dit Hoofdlijnenakkoord en de RES 1.0 vormen mijlpalen in het meerjarige proces dat de RES is. De RES wordt elke twee jaar herijkt. Alles wat we doen is gericht op het realiseren van 1,8 TWh aan zonne- en windenergie in 2030, samen met onze lokale gemeenschappen en binnen de regionale doelstellingen en afspraken die we gemaakt hebben. Daar staan we voor, zowel gezamenlijk als elke partner afzonderlijk”.

Ook heeft de RES West-Overijssel aandacht voor het samenwerken aan een lobby op betaalbaarheid en governance in relatie tot warmte en zon-op-dak: “Naast de beschikbaarheid van warmtebronnen wordt de (on)betaalbaarheid van de warmtetransitie een steeds actueler vraagstuk. Tenslotte ligt er landelijk nog een financieringsvraagstuk (de onrendabele top) en de vraag waar dit neerslaat.

  • Daarnaast vraagt de complexiteit van de wijkaanpak en marktfalen om meer regie van lagere overheden. De wet- en regelgeving (warmtewet) biedt dit echter nog onvoldoende. Daarom is naast invulling van de RES-opgave een duidelijk bestuurlijk signaal van groot belang, evenals het zoeken naar governanceoplossingen op regionale schaal.
  • De huidige mogelijkheden om zon-op-dak van schuren en andere utiliteitsdaken makkelijker en economisch haalbaar te maken, moeten worden verbeterd.” (Bron: Hoofdlijnenakkoord West Overijssel, maart 2021)

Het verhaal van West-Overijssel

Onze visie op en aanpak van de RES in West-Overijssel is beschreven in het verhaal van West-Overijssel. Dit verhaal is opgebouwd vanuit een aantal elementen. 

Vanuit het Klimaatakkoord hebben we een opdracht gekregen om ons aandeel te nemen in de energietransitie in West-Overijssel. Die opdracht voeren we uit. Dat doen we samen: als samenwerkingspartners en samen met onze lokale gemeenschappen. En we doen dat zoveel mogelijk zelf. Zo houden we zelf regie op onze energievoorziening, houden we de inkomsten in onze eigen gemeenschappen en versterken we deze.

Van oudsher
Energie heeft ons landschap al eerder veranderd (veenontginningen)

We doen het samen!
Samenwerken met lokale gemeenschappen: sluit aan bij rijke traditie van noaberschap.

Van onderop in regionale context
Opbouw vanuit gemeentelijke plannen, regionale kansen benutten voor optimalisatie.

We doen het zelf
Samen met lokale inwoners en bedrijven wind- en zonprojecten realiseren.

We zien kansen
Versterken lokale gemeenschappen en kansen voor lokale bedrijvigheid.

Kaartje RES West Overijssel

 

 

 

 

 

De stappen en stand van zaken in de RES Twente


In Twente is uitgesproken dat de energietransitie:

  • haalbaar en betaalbaar is voor alle inwoners van Twente,
  • goed ingepast wordt in het Twentse landschap,
  • wordt geaccepteerd door de omgeving.

Ontwikkeling warmteregio
Er wordt gewerkt aan een regionaal warmtenet, die de woningen in de Twentse steden gasvrij kan verwarmen. Daarnaast is verwarming op basis van biogas en biomassa voor Twente van groot belang, omdat er relatief veel buitengebied is. Het regionale warmtenet kan namelijk het stedelijk gebied goed verwarmen, maar het landelijk gebied is meer afhankelijk van onder andere groen gas, van lokale vergistingsinstallaties in de buurt. Bovendien kan met de beschikbare biomassa afkomstig van bijvoorbeeld mest en regulier natuur- onderhoud gezorgd worden voor voldoende energie om de woningen te verwarmen in het buitengebied.

Duurzaam opwekken elektriciteit
Twente kiest voor een combinatie van wind- en zonne-energie. Dat is noodzakelijk, omdat het anders niet mogelijk is om 1.500 gigawatturen (GWh) aan elektriciteit duurzaam op te wekken in 2030. Van die 1.500 GWh is nu 116 GWh (8%) gerealiseerd. In de concept-RES Twente hebben de gemeenten voorgesteld om 1.223 GWh (82%) duurzaam op te wekken via:

  • 49 windturbines (511 GWh)
  • 580 ha zonnevelden (459 Gwh)
  • 304 ha zon op dak (265 GWh)
  • 12 lokale dorpsprojecten (zon of wind) (20 GWh)

De resterende 162 GWh (11%) wordt in de RES Twente 1.0 nader uitgewerkt. De Energiestrategie Twente is onderverdeeld in de Thematafel Elektriciteit en de Thematafel Warmte. Binnen deze Thematafels zijn, voor de inhoudelijke invulling, werkgroepen gevormd.

  • Binnen de Thematafel Elektriciteit zijn werkgroepen aan de slag met Grootschalige opwek, Zon op dak, Ruimtelijke kwaliteit en Systeemefficiëntie.
  • Binnen de Thematafel Warmte (gebouwde omgeving) zijn werkgroepen aan de slag met de inventarisatie van de Warmtevraag, Warmteaanbod, verdeling van de capaciteit.

Zoekgebieden zon en wind
Op deze kaart zijn de laatste plannen voor Twente te zien

Tools die zijn ingezet in de participatie met de omgeving in Twente:

  • Adviseurs voor de toekomst (Hellendoorn, Almelo Wierden)
  • Dorps en wijkgesprekken in Enschede en Almelo
  • Energiecafé in Twente voor volksvertegenwoordigers, inwoners, georganiseerde stakeholders en maatschappelijke organisaties
  • Online enquête voor inwoners en ondernemers in Borne, Hengelo, Enschede, Clean Tech Regio
  • Gebiedsregisseur in de gemeente Hellendoorn.
  • Masterclasses in de gemeente Hellendoorn
  • Serious Game bij de UT Twente voor inwoners, gemeenteraden en jongeren
  • Sprintsessies met gemeente, gemeenteraadsleden, georganiseerde stakeholders en maatschappelijke organisaties in Borne, Haaksbergen en Hof van Twente
  • Oprichting van Energiewerkplaats waarin ambtenaren van verschillende organisaties met elkaar overleggen en kennis delen.

Bijeenkomsten die hebben plaatsgevonden

Oktober 2020 – juli 2021: tweewekelijkse ambtelijke inloopsessie partners RES Twente (aanmelden via energiestrategie@regiotwente.nl)

Invloed uitoefenen


Inspraak
Heeft u nog iets te vertellen? Jazeker. Er zijn drie mogelijkheden om het gemeentebestuur uw mening te geven:

  • Spreken tijdens inspraakbijeenkomsten
  • Uw gemeenteraadslid of fractie bevragen
  • Inspreken in de gemeenteraadsvergadering of commissievergadering

Op de website van uw gemeente komt te staan wanneer en waar de inspraakbijeenkomsten zijn. Komen ze niet of zijn ze al geweest? Neem contact op met raadsleden.

Inlichtingen krijgen – WOB verzoek

Zorg dat u weet waar u over praat. Dat kan door informatie te verzamelen. Stel hiervoor vragen aan de gemeente. De antwoorden die u van de gemeente krijgt tellen, die van iemand op internet niet. U kunt uw gemeente namelijk aanspreken op wat ze besluiten. U kunt informatie opvragen op grond van de Wet openbaarheid van Bestuur. Dit heet een “wob-verzoek”. Uw gemeente moet informatie geven over wat de gemeente heeft gedaan. Hier is een voorbeeld brief die je kunt gebruiken.

Deel best practises, zorgen en opmerkingen met de OVKK

De provincie Overijssel heeft ons gevraagd om als vertegenwoordiger van de belangen op het platteland ook een kritische vriend te zijn voor het bestuur van de provincie Overijssel. Hoewel wij geen standpunt innemen over het wel of niet plaatsen van windmolens, zonnevelden of andere mogelijkheden voor het opwekken van energie, nemen wij de inspraak en participatie in het proces om te komen tot de plannen voor windmolens en zonneparken zeer serieus. We hebben periodiek overleg met de provincie en gemeenten. In die overleggen brengen we de geluiden graag over. Als je zorgen hebt, maar ook als je ziet dat dingen werken of opmerkingen hebt. We horen graag van je. Wil je iets kwijt? Stuur dan een mail naar kimverweij@ovkk.nl.  

Meer informatie

Alle informatie over de RESsen en energietransistie is te vinden op deze websites: